Bij fibromyalgie is je pijnsysteem gevoeliger afgesteld dan gemiddeld. Aanhoudende spanning zet die gevoeligheid hoger, ondermijnt je slaap en houdt de pijn zo op scherp. Die pijn is echt, ook al is er niets kapot en de oorzaak ligt buiten je wil. Toch zit hier ook goed nieuws: juist aan de stresskant valt vaak iets te winnen.
Dit is algemene uitleg, geen diagnose voor jouw situatie. Voelen je klachten nieuw of anders aan dan je gewend bent, laat ze dan eerst door je huisarts bekijken, want er kan iets anders achter zitten. Ga langs je huisarts bij plotse zware stijfheid in schouders of heupen (zeker boven de 50), rode of gezwollen gewrichten, onbedoeld afvallen, koorts, nachtzweten of pijn die snel verergert. Zijn zulke oorzaken uitgesloten, dan is het zinvol om naar stress en een overgevoelig zenuwstelsel te kijken. Deze tekst staat naast je huisarts, niet in de plaats ervan.
Figuur 1. In een drukke, gespannen tijd lijkt fibromyalgie op te vlammen. Daar zit een reden achter.
Waarom voelt fibromyalgie in een drukke, gespannen tijd zo veel zwaarder? De pijn in nek en rug wordt scherper, de ochtendstijfheid houdt langer aan en de vermoeidheid blijft plakken, hoeveel je ook slaapt. Bijna iedereen met de aandoening kent dat verband tussen een zware week en een slechtere week.
Daaronder liggen drie vragen die veel mensen bezighouden. Heeft die stress mijn fibromyalgie veroorzaakt? Maak ik het zelf erger door me druk te maken? En als spanning zo veel doet, valt daar dan iets aan te veranderen? De antwoorden geven meer grip dan je nu misschien denkt. Ze beginnen bij één zin. Stress máákt fibromyalgie niet, maar het stookt de klachten wel op.
Stress is de aanjager, niet de oorzaak
Zie stress als iemand die het vuur opstookt, niet als degene die het aanstak. De brandstof lag er al: een pijnsysteem dat gevoeliger staat dan gemiddeld. Spanning gooit er lucht bij en de vlammen slaan hoger. Haal je die lucht weg, dan zakt het vuur weer wat, ook al gaat het niet helemaal uit.
Concreter: een lange, veeleisende periode houdt je lichaam in een hoge stand en dat maakt een toch al gevoelig systeem nog scherper. Daar bovenop knaagt spanning aan je slaap en slechte slaap voedt de pijn opnieuw. Het geheel gaat draaien als een cirkel die zichzelf op gang houdt.
Toch is er een opening die makkelijk over het hoofd wordt gezien. Als spanning je zenuwstelsel gevoeliger kan maken, dan kan rust het ook weer wat kalmeren. Je zenuwstelsel is een levend systeem dat reageert op wat je het geeft. Precies daar, tussen spanning en rust, ligt ruimte om te sturen.
Beloven kan niemand iets en wondermiddelen bestaan niet. Maar dit is wel een echt, lichamelijk aangrijpingspunt. Om te zien waarom, is het handig om eerst te volgen wat spanning fysiek met je doet.
Wat spanning fysiek met je doet
Je lichaam heeft twee versnellingen. De ene kant van je zenuwstelsel brengt je in actie, de andere kant brengt je tot bedaren. Dat regelt je autonome zenuwstelsel, het deel dat vanzelf werkt zonder dat je erover nadenkt. Bij iets spannends geeft het gas: je hart klopt sneller, je spieren spannen aan, je zintuigen gaan op scherp. Zodra de dreiging voorbij is, neemt de rem het over en zak je terug in de rust. In een gezond ritme wisselen die twee de hele dag soepel af.
Die gaskant is de bekende vecht-of-vluchtreactie: pijlsnel, buiten je wil om en nuttig zolang er echt gevaar is. Het vervelende is dat diezelfde reactie ook aanslaat bij een uitpuilende inbox, een zorg die maar blijft hangen of een week waarin alles tegelijk komt. Je lichaam kent nauwelijks verschil tussen een beer op het pad en een afspraak die je vreest.
Bij fibromyalgie gaat het schakelen tussen die twee standen stroever. Onderzoek laat zien dat bij veel mensen de gaskant vaker de overhand houdt, ook in rust en zelfs ’s nachts. Een maat daarvoor is de hartritmevariabiliteit: de minieme verschillen in tijd tussen twee hartslagen, die laten zien hoe soepel je schakelt tussen spanning en rust. Die ligt bij fibromyalgie gemiddeld lager.1 2 In gewone taal: het gaspedaal blijft een stuk ingetrapt, ook als je stilzit en de rem grijpt minder goed. Je lijf staat de hele dag half aan.
Figuur 2. Bij fibromyalgie blijft de gaskant een stukje aanstaan en pakt de remkant minder goed.
Komt daar een zware tijd overheen, dan gebeurt iets voorspelbaars. De spanning duwt het gas nog dieper in, terwijl de rem al slecht werkte. Je rijdt met je voet half op het pedaal over een lange hobbelweg en terugschakelen wil maar half. Aan het eind van zo’n rit ben je op en zeurt je hele lijf.
Er speelt ook een tragere, hormonale kant mee. Bij spanning maakt je lichaam het stresshormoon cortisol aan, via de HPA-as (een verbinding tussen je hersenen en je bijnieren die je stressreactie aanstuurt). Cortisol hoort keurig te pieken en daarna te dalen. Bij fibromyalgie is het beeld in het onderzoek wisselend, maar een patroon dat vaak opduikt, is dat de stressrespons afvlakt en op een laag pitje blijft sudderen.3 Dit zijn meetbare, lichamelijke waarden, in je hart en in je hormonen, die tonen dat je systeem niet volledig tot rust komt. En ze raken precies de systemen die bij fibromyalgie al uit balans zijn. Let wel op de nuance: het gaat om patronen die samenhangen met langdurige spanning, niet om bewijs dat één stressmoment één klacht veroorzaakt.
Waarom je gewrichten zeer doen terwijl er niets kapot is
Een opgejaagd hoofd voel je vaak eerst in je spieren. Bij spanning trek je onbewust je nek, schouders, kaak en rug aan. Duurt dat kort, dan merk je er weinig van. Blijft die spanning dag na dag hangen, dan gaan die spieren zeuren. Een spier die aan één stuk licht aanspant, verbruikt energie, raakt vermoeid en kan harde, gevoelige plekjes vormen die je als knoop voelt. Zo ontstaat een stijve nek, hoofdpijn als een strakke band om je hoofd en pijn tussen de schouderbladen. Vaak wordt je ademhaling er wat hoger en oppervlakkiger van, wat een gejaagd, kortademig gevoel geeft.
Maar waarom doen dan ook je gewrichten pijn, terwijl er aan het gewricht zelf niets mankeert? Omdat een gewricht meebeweegt met de spieren eromheen. Rond elke knie, schouder en pols zit een mantel van spieren, pezen en banden die het gewricht op zijn plek houdt en beweegt. Staat die mantel langdurig strak, dan trekt hij aan het gewricht, beweegt het minder los en voelt het stug en pijnlijk. Zeker als je na een tijd zitten weer opstaat. De pijn lijkt “in het gewricht” te zitten, maar komt voor een groot deel uit de spanning eromheen. Vandaar dat aanhoudende spanning stijfheid en gewrichtspijn geeft, ook zonder ontsteking of slijtage.
En het stopt niet bij spieren en gewrichten. Datzelfde gespannen systeem geeft ook een onrustige maag, hartkloppingen, een gejaagd gevoel of een vermoeidheid die met slapen maar niet wegtrekt. Allemaal signalen van een lichaam dat te lang op scherp heeft gestaan.
En toch is dit echte pijn
Doet stress zo veel met je pijn, is het dan wel écht pijn? Ja. En om te zien waarom, is het nodig te weten hoe pijn eigenlijk werkt.
De pijn lijkt recht uit je knie, je rug of je schouder te komen. Toch bouwen je zenuwstelsel en je brein dat gevoel samen op. Je lichaam stuurt signalen omhoog en je brein weegt af: hoe bedreigend is dit, moet ik alarm slaan en hoe hard? Dat oordeel hangt af van de prikkel én van de context: spanning, slaap, aandacht, eerdere ervaringen. Daarom kan dezelfde prikkel de ene dag flink zeer doen en de andere dag amper opvallen.
Zo geeft spanning letterlijk pijn. Ze zet je spieren strak en dat zijn echte prikkels. Je systeem staat al op scherp, dus het weegt sneller “gevaar”. En je aandacht schiet eerder naar wat er misgaat in je lijf. Die drie dingen versterken elkaar. Het signaal is echt. Alleen staat de versterking ervan hoger dan nodig.
Hier past een term bij die je misschien al eens hoorde: nociplastische pijn (het derde pijntype, naast pijn door weefselschade en pijn door zenuwschade). Bij nociplastische pijn werkt je pijnsysteem zelf anders, terwijl er geen aantoonbare schade aan je weefsel of je zenuwen is. Het verwerkt gewone prikkels op een afwijkende manier en zo ontstaat er toch echte pijn. Fibromyalgie is hiervan het bekendste voorbeeld.4 Die pijn is net zo echt als bij een gebroken been. Alleen ligt de oorzaak in hoe het systeem met prikkels omgaat, niet in beschadigd weefsel.
Bij een gebroken been máákt je zenuwstelsel de pijn trouwens net zo goed. Dat maakt die pijn niet minder waar. Zo is de pijn bij fibromyalgie echt, ook al vinden bloedtests en scans niets. Ze zoeken naar schade en schade is er niet. Ze kijken op de verkeerde plek.
“Onvoldoende verklaard” is iets anders dan “verzonnen”
Misschien viel bij je huisarts de term SOLK of de nieuwere variant ALK. SOLK staat voor somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten: klachten die echt zijn, terwijl het onderzoek geen duidelijke lichamelijke oorzaak aanwijst. ALK betekent aanhoudende lichamelijke klachten en wint terrein, omdat het neutraler klinkt. Fibromyalgie hoort vaak in dat rijtje, naast bijvoorbeeld het prikkelbaredarmsyndroom en langdurige vermoeidheid.
Dit raakt veel mensen die nog geen diagnose hebben. Je merkt al langer dat je lijf niet meekomt, het onderzoek bij de dokter toont weinig en toch is de pijn er. Het belangrijkste om te weten: “onvoldoende verklaard” wil zeggen dat standaardonderzoek geen duidelijke oorzaak vindt, terwijl de klachten er wel degelijk zijn. Zit de klacht in de pijnverwerking en niet in beschadigd weefsel, dan blijft een scan leeg. Niet omdat er niets is, maar omdat het zoeklicht op de verkeerde hoek schijnt.
Voor veel mensen is dit een van de meest opluchtende inzichten. De kloof tussen de pijn die je voelt en de uitslagen die “niks” laten zien, krijgt eindelijk een verklaring. Je klacht bewijzen hoeft niet. Ook Thuisarts over onverklaarde klachten laat zien dat je er wel degelijk iets aan kunt doen, ook als de oorzaak onduidelijk blijft.
Het kader is officieel erkend. De Gezondheidsraad adviseerde in 2024 om fibromyalgie te erkennen als een reëel gezondheidsprobleem, met de nadruk op hoe je functioneert in plaats van op het aantonen van een oorzaak. Je klacht klopt. Dat is een onderbouwde conclusie, geen troostend zinnetje.
Niet alles is fibromyalgie
Nu een belangrijke zijstap, want stress en een gevoelig zenuwstelsel verklaren veel, alleen lang niet alles. Sommige mensen zeggen dat ze “spierreuma” hebben en merken dat het opspeelt in gespannen periodes. Dat woord is verwarrend, want het kan twee heel verschillende dingen betekenen. En dat onderscheid telt, want het bepaalt wat helpt.
De eerste betekenis is polymyalgia rheumatica (PMR). Dat is een echte ontstekingsziekte, vooral bij mensen boven de 50, waarbij het afweersysteem per ongeluk de eigen spieren rond nek, schouders en heupen aanvalt. Dat geeft hevige stijfheid en pijn, meestal het ergst bij het wakker worden. Het beslissende verschil: deze ontsteking is met bloedonderzoek aantoonbaar en de aandoening wordt behandeld met prednison, een ontstekingsremmend medicijn. Daarmee wachten is onverstandig. Zo legt Thuisarts over spierreuma uit dat de klachten vaak snel opknappen zodra de behandeling loopt, mits de diagnose eerst gesteld is.
De tweede betekenis is fibromyalgie. Daar speelt juist een overgevoelig pijnsysteem, zonder ontsteking en zonder schade. Die twee vragen om een totaal andere aanpak. De ene om een medicijn dat ontsteking remt, de andere om het kalmeren van een overgevoelig zenuwstelsel. Daarom hoort je huisarts eerst uit te zoeken wat er speelt. En een eerlijk punt: stress veroorzaakt polymyalgia rheumatica niet. Spierreuma in díe betekenis staat los van fibromyalgie. Gaat het wél om fibromyalgie, dan geldt het hele verhaal van dit artikel en is spanning een echte aanjager.
De les van deze zijstap: laat de vlag op de juiste lading vallen. Een overgevoelig zenuwstelsel verklaart veel, alleen is het niet de verklaring voor élke klacht. Nieuwe of veranderende klachten horen medisch beoordeeld, ook als je al weet dat je fibromyalgie hebt.
Hoe spanning een gevoelig systeem nog gevoeliger maakt
Nu naar de kern. Fibromyalgie draait om een pijnsysteem dat overgevoelig staat afgesteld. Dat heet centrale sensitisatie: de toestand waarin je centrale zenuwstelsel, dus je hersenen en ruggenmerg, pijnsignalen structureel sterker is gaan verwerken. Die overgevoeligheid heeft drie kanten en het loont om ze even los te bekijken.
De eerste is een lagere pijndrempel. Prikkels die bij een ander onder de pijngrens blijven, worden bij jou al als pijnlijk verwerkt en een lichte aanraking kan al zeer doen. De tweede is dat prikkels die snel achter elkaar komen elkaar gaan optellen en langer naijlen dan gewoonlijk. Een vermoeiende dag hoopt zich zo op in plaats van weg te ebben. De derde is dat de lichaamseigen pijnrem zwakker werkt, waardoor pijn blijft hangen in plaats van te vervagen.5 6 Die drie samen maken dat het pijnsysteem bijna aan één stuk aanstaat.
En hier komen de twee verhalen bij elkaar, want spanning grijpt precies op dat systeem in. Onder druk staat je lichaam al op scherp, je spieren strak en je aandacht schiet naar wat er misgaat. Een lichaam dat zich veilig voelt, zet zijn alarm zachter. Een lichaam onder druk zet het scherper. Bij fibromyalgie staat dat alarm al gevoeliger dan gemiddeld en spanning draait er nog een slag bovenop. Vandaar dat de pijn opvlamt in drukke of emotionele tijden en vaak weer wat zakt zodra de rust terugkeert.
Figuur 3. Spanning is geen oorzaak, maar een aanjager: ze duwt een al gevoelig pijnsysteem verder in de overdrive.
Belangrijk om te zien: je krijgt niet méér prikkels binnen. Je systeem reageert er heftiger op. Dat je gewrichten na een gespannen dag stugger voelen, komt niet doordat er ineens meer aan de hand is met je knie of je schouder, maar doordat het volume waarmee je systeem die signalen doorgeeft omhoog staat. Dat fibromyalgie samenhangt met een verstoring in de pijnverwerking, beschrijft ook ReumaNederland. Spanning is in dat plaatje niet de oorzaak van die verstoring, wel een krachtige aanjager die de gevoeligheid keer op keer opstookt. En precies dat maakt het de moeite waard om met stress aan de slag te gaan.
De kringloop van spanning, slaap en pijn
Er loopt nog een route waarlangs stress je klachten opjaagt en die gaat via je slaap. Bijna iedereen met fibromyalgie kent het: ’s ochtends wakker worden alsof je niet hebt geslapen. De uren staan er wel, de rust niet.
Spanning en pijn maken het lastiger om diep te slapen. En juist die diepe slaap heb je nodig. Dan zakt de spanning uit je spieren, daalt je hartslag en herstelt je lichaam de systemen die pijn dempen. Mis je die diepe slaap, dan begint je dag met een tekort en voelt de pijn de volgende ochtend feller. Dit verband is hard. Toen onderzoekers in 1975 bij gezonde proefpersonen de diepe slaap keer op keer onderbraken, ontstonden binnen enkele dagen klachten die op fibromyalgie leken.7 Slechte slaap maakt de pijn dus erger en pijn maakt de slaap weer slechter. Het gaat beide kanten op. Thuisarts over slecht slapen beschrijft hoe stress en zorgen je nachten in de war schoppen en hoe de vermoeidheid daarna de spanning weer voedt.
Figuur 4. Spanning, slaap en pijn houden elkaar vast in een cirkel die zichzelf aandrijft.
Zo sluit de kringloop zich. Spanning zet je systeem op scherp. Je slaapt slechter. Je pijnsysteem wordt gevoeliger. Je hebt meer pijn. En die pijn plus die vermoeidheid geven weer meer spanning. Daar komt vaak nog iets bij. Pijn maakt onzeker of angstig (“wat is dit, wordt het erger?”). Je gaat meer op je lijf letten. Je mijdt dingen waarvan je denkt dat ze de klacht verergeren. Begrijpelijk, alleen raakt je lichaam zo zijn conditie kwijt en in mindere conditie doet het sneller pijn bij dezelfde inspanning. Elke ronde draait de boel een tik strakker aan.
Dit verklaart waarom een paar drukke, slecht geslapen weken je klachten zo kunnen opjagen en waarom een opvlieger vaak samenvalt met een tijd van spanning en gebroken nachten. Zo’n periode levert precies de brandstof voor deze cirkel. Niet omdat je iets fout deed, maar omdat je lichaam deed wat het altijd doet onder druk: op scherp gaan en aan blijven staan.
En dat is meteen het hoopvolle. De meeste stappen in de kringloop lopen automatisch, zonder dat je er bewust bij stuurt. Er is niets mis met jouw beoordeling. Het is je lichaam dat de situatie verkeerd inschat en alarm slaat waar geen gevaar dreigt. Maar zo’n cirkel heeft meerdere punten waar je hem zachter kunt maken: bij de spanning, bij de slaap en bij hoe heftig je systeem reageert. Je hoeft hem niet in één keer te doorbreken. Je kunt hem beetje bij beetje losser draaien.
Wat je zelf kunt doen
De rode draad blijft dezelfde. Een schakelaar die de pijn uitzet bestaat niet. Wat er wel kan, is je lijf kalmer laten reageren, je slaap ruimte geven en de kringloop beetje bij beetje losser draaien. Hieronder drie aangrijpingspunten, nuchter en veilig om te proberen.
Spreek de rem aan met je adem. Van alle knoppen op je autonome zenuwstelsel is je ademhaling de enige die je zelf kunt bedienen. Adem je langzaam, met een uitademing die langer duurt dan je inademing, dan geef je de rustkant voorrang. Probeer het zo: vier tellen in door je neus, zes tellen rustig uit, een paar minuten achter elkaar. Je hartslag zakt en je spieren horen dat het veilig is. Dit kun je vandaag al doen. Trekken je schouders op, laat ze dan twee minuten lang bij elke uitademing een stukje zakken. Ontspannings- en ademhalingsoefeningen en biofeedback (waarbij je met apparatuur leert zien hoe gespannen je lichaam is) bouwen op dit principe. Het onderzoek is bescheiden, maar wijst op minder pijn en spanning en het is veilig om te proberen.8
Gun je slaap ruimte en beweeg rustig. Omdat slaap zo in de kringloop zit, valt hier veel te winnen. Een vast ritme werkt het best: rond dezelfde tijd opstaan en naar bed gaan, ook na een slechte nacht, plus een scherm-arm uur en wat rust voor je gaat slapen. Beweging hoort er ook bij. Rustig opgebouwd geldt die bij fibromyalgie als de aanpak met de sterkste onderbouwing.9 Het houdt je spieren soepel en leert je zenuwstelsel dat bewegen veilig is. Het draait om de dosering, ook wel pacing genoemd (je energie bewust over de dag verdelen). Wie zich op een goede dag helemaal leegtrekt en de dag daarna niet meer overeind komt, houdt de klachten juist aan de gang, want dat schommelen tussen pieken en instorten voedt de cirkel. Begin lager dan je zou willen en bouw traag op.
Leer anders kijken naar de klacht. Wie een pijnscheut meteen leest als “dit wordt vast erger”, jaagt het systeem verder op en spant de spieren aan. Dezelfde scheut uitleggen als “mijn systeem staat gevoelig, dit is naar maar geen gevaar” neemt daar spanning van weg. Dat is geen wegwuiven. Je oefent je brein om het signaal serieus te nemen zonder er een noodsituatie van te maken. Snappen hoe het mechanisme in elkaar zit, is daarbij al een deel van de winst: wie doorheeft dat de pijn een overgevoelig alarm is en geen schademeter, voelt zich er minder door bedreigd en dan zakt vanzelf een stuk van de spanning.
Eerlijk blijven hoort erbij. De gevoeligheid verdwijnt meestal niet helemaal en niets hierboven is een wonder. Genezing in de zin van compleet klachtenvrij kan niemand je beloven. Maar bij een deel van de mensen nemen de klachten flink af, soms zo ver dat ze het dagelijks leven minder gaan beheersen. En vrijwel iedereen kan leren de kringloop wat losser te maken, zodat de pijn minder ruimte inneemt. Loop je hierin vast, dan hoef je het niet in je eentje uit te zoeken; begeleiding kan je op weg helpen.
Wat begeleiding kan toevoegen
Soms kom je met zelf oefenen niet verder of blijft de kringloop koppig draaien. Dan kan begeleiding helpen om er gerichter mee aan de slag te gaan. Bij Praktijk Vincerò werken we complementair, dus naast de zorg van je huisarts en eventuele specialist, met benaderingen die aangrijpen op je zenuwstelsel en op de dingen die de klachten in stand houden. Omdat fibromyalgie zo sterk met spanning verweven is, is juist de kant van stress, slaap en pijnbeleving vaak waar iets te winnen valt.
Het begint meestal met pijneducatie: precies snappen hoe je pijnsysteem werkt en waarom spanning het aanwakkert. Wie doorheeft dat het alarm te scherp staat afgesteld, voelt de pijn vaak al minder als bedreiging. Met cognitieve gedragstherapie (CGT) breng je de wisselwerking van gedachten, spanning en gedrag in beeld en oefen je er anders mee om te gaan. Van de psychologische aanpakken heeft deze bij fibromyalgie de meeste onderbouwing.10 Met acceptance and commitment therapy (ACT) verschuif je je aandacht naar wat voor jou echt waarde heeft, in plaats van je te blijven verzetten tegen de klacht.11 Mindfulness oefent je om een prikkel op te merken zonder er meteen in mee te gaan, wat de spanning kan temperen.12 En met hypnotherapie en geleide ontspanning breng je jezelf in een diepe rust waarin je zenuwstelsel kan kalmeren. Bij klachten die zo aan spanning vastzitten, ligt dat voor de hand: het spreekt juist de rustkant aan die er onder stress bij inschiet. Het onderzoek hiernaar is positief maar nog beperkt, met kleine studies en veilig om te proberen.13
Wat al deze vormen delen: ze grijpen aan op hoe je brein en zenuwstelsel met spanning en pijn omgaan, niet op je spieren of gewrichten zelf. Welke het beste bij jou past, ontdekken we samen in een vrijblijvende kennismaking.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Stress en een gevoelig zenuwstelsel verklaren veel bij fibromyalgie, alleen niet alles. Daarom is de volgorde belangrijk: laat nieuwe of veranderende klachten eerst medisch nakijken en kijk daarna naar de rol van spanning.
Ga naar je huisarts als je klachten nieuw zijn of anders aanvoelen dan je gewend bent. Ga zeker langs bij signalen die op iets anders kunnen wijzen: rode, warme of gezwollen gewrichten, urenlange ochtendstijfheid, plotse zware stijfheid in schouders, nek of heupen (zeker boven de 50), fors en onbedoeld gewichtsverlies, aanhoudende koorts, nachtzweten, pijn op de borst of plotselinge uitval. Een ontsteking, een gewrichtsaandoening of polymyalgia rheumatica hoort eerst medisch beoordeeld, ook als je al weet dat je fibromyalgie hebt. Begeleiding bij Praktijk Vincerò komt daar niet voor in de plaats, maar ernaast: zodra de lichamelijke oorzaken zijn nagekeken, helpt begeleiding je om je zenuwstelsel rustiger te leren maken.
Vragen over stress en fibromyalgie
Kan een stressvolle periode mijn fibromyalgie hebben veroorzaakt?
Stress geldt niet als de oorzaak van fibromyalgie. Wel kan een zware tijd het beeld doen opvlammen en soms valt het begin van de klachten samen met een periode van veel spanning of een ingrijpende gebeurtenis. Zie stress als een krachtige aanjager van een gevoelig pijnsysteem, niet als de knop die het aanzette.
Betekent “stress speelt een rol” dat het tussen mijn oren zit?
Nee. Je pijnsysteem is echt overgevoelig afgesteld en spanning zet die gevoeligheid verder aan via je zenuwstelsel, je hormonen en je slaap. Dat zijn lichamelijke processen. De pijn is echt, ook al toont onderzoek geen schade.
Kan spanning echt pijn geven in spieren en gewrichten?
Ja. Stress spant je spieren aan, vooral rond nek, schouders en rug. Blijft die spanning lang bestaan, dan gaan de spieren zeuren en trekken ze aan je gewrichten, die daardoor stug en pijnlijk aanvoelen, ook zonder ontsteking of slijtage. Houdt de spanning lang aan, dan raakt je pijnsysteem zelf gevoeliger, waardoor gewone bewegingen eerder zeer doen.
Is spierreuma hetzelfde als fibromyalgie?
Meestal niet. “Spierreuma” is een volksterm met twee betekenissen. Vaak bedoelt men polymyalgia rheumatica, een ontstekingsziekte bij vooral mensen boven de 50 die met bloedonderzoek aantoonbaar is en met prednison behandeld wordt. Stress veroorzaakt die niet. Het woord wordt ook voor fibromyalgie gebruikt, waarbij juist een overgevoelig pijnsysteem speelt zonder ontsteking. Dáár werkt stress wel als aanjager. Laat het onderscheid door je huisarts maken.
Wat kan ik vandaag al doen als het even te veel is?
Probeer een korte ademhalingsoefening: adem vier tellen in door je neus en zes tellen rustig weer uit, een paar minuten achter elkaar. Laat je schouders op elke uitademing zakken. Zo spreek je de rustkant van je zenuwstelsel aan en zakt er wat spanning weg. Een directe, veilige stap.
Aan de stresskant valt iets te doen
Stress veroorzaakt je fibromyalgie niet, maar het is een krachtige aanjager. Het duwt een al gevoelig pijnsysteem verder in de overdrive en verstoort je slaap en zo houden spanning, gebroken nachten en pijn elkaar vast in een cirkel. De klachten die je in een zware tijd voelt, zijn echt. En daar ligt een opening, want wat spanning gevoeliger kan maken, kan rust ook weer kalmeren. Aan die stresskant valt vaak iets te doen en op de kringloop heb je op meerdere plekken invloed.
Begin klein. Vier tellen in, zes tellen uit, schouders laten zakken, vanavond een vast tijdstip naar bed. Dat is geen wondermiddel, maar het spreekt de rustkant aan waar je zenuwstelsel om vraagt. En blijf je steken of blijft de cirkel maar draaien, dan hoef je dat niet in je eentje op te lossen. Bij Praktijk Vincerò ga je met begeleiding je zenuwstelsel leren kalmeren en anders leren omgaan met spanning en pijn. Dat kan met pijneducatie, hypnotherapie, CGT, ACT en mindfulness, altijd naast de zorg van je huisarts. Wat in jouw situatie past, bekijken we samen in een vrijblijvende kennismaking.
Therapie vervangt geen medische zorg. Bij twijfel of bij alarmklachten ga je naar je huisarts.
Bronnen
- Martínez-Lavín M, et al. (1998). Verminderde hartritmevariabiliteit met nachtelijke sympathische overheersing bij fibromyalgie. Arthritis & Rheumatism.
- Kang J, et al. (2016). Hartritmevariabiliteit bij fibromyalgie: sympathisch overwicht en verminderde parasympathische toon. Annals of Rehabilitation Medicine.
- Beiner E, et al. (2023). Meta-analyse van stressbiomarkers bij fibromyalgie: verlaagd cortisol bij verhoogd noradrenaline. Pain.
- Kosek E, et al. (2016). Nociplastische pijn als derde mechanistische pijncategorie. Pain. (En: Fitzcharles MA, et al. (2021). Nociplastic pain. The Lancet.)
- Woolf CJ (2011). Centrale sensitisatie: versterkte pijnverwerking zonder voortdurende weefselschade. Pain.
- O’Brien AT, et al. (2018). Meta-analyse: versterkte temporele sommatie en verminderde pijnremming bij fibromyalgie. The Journal of Pain.
- Moldofsky H, et al. (1975). Verstoring van de diepe slaap en het ontstaan van fibromyalgie-achtige klachten. Psychosomatic Medicine.
- Glombiewski JA, et al. (2013). Meta-analyse van biofeedback bij fibromyalgie. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine.
- Macfarlane GJ, et al. (2017). EULAR-aanbevelingen voor het beleid bij fibromyalgie (beweging als enige sterke aanbeveling). Annals of the Rheumatic Diseases.
- Bernardy K, et al. (2018). Geactualiseerde meta-analyse van cognitieve gedragstherapie bij fibromyalgie. European Journal of Pain.
- Luciano JV, et al. (2014). Gerandomiseerde studie naar acceptance and commitment therapy bij fibromyalgie. Pain.
- Haugmark T, et al. (2019). Meta-analyse van mindfulness- en acceptatiegerichte interventies bij fibromyalgie. PLoS One.
- Bernardy K, et al. (2011). Meta-analyse van hypnose en geleide verbeelding bij fibromyalgie. BMC Musculoskeletal Disorders.
Dit artikel is met zorg samengesteld, maar kan onvolledig of onjuist zijn en vormt algemene informatie, geen persoonlijk medisch advies. Raadpleeg bij klachten of twijfel altijd je huisarts of een bevoegde behandelaar; Praktijk Vincerò is niet aansprakelijk voor keuzes op basis van deze tekst.
