Fibromyalgie is onzin? Waarom dat een misverstand is en wat er echt in je lijf gebeurt

Misschien kreeg je het zelf te horen of twijfel je stiekem of je klachten wel “echt” zijn: fibromyalgie is onzin, het zit tussen de oren, stel je niet aan. Zulke opmerkingen doen pijn en ze berusten op een misverstand. Je pijn is werkelijk en lichamelijk verklaarbaar, ook al blijft hij op elke foto onzichtbaar. Deze tekst laat zien wat er in je zenuwstelsel gebeurt, waarom de klacht zo vaak wordt weggewuifd en hoe stevig fibromyalgie inmiddels erkend is.

Nee, fibromyalgie is een echte aandoening

Fibromyalgie is een aandoening waarbij je zenuwstelsel pijnsignalen versterkt, zodat je heftige, werkelijke pijn voelt terwijl je weefsel gaaf is. Dat bloedonderzoek of een scan “niets” laat zien, past precies bij die aard: de oorzaak ligt in de manier waarop je lichaam prikkels verwerkt en dat valt buiten wat zulke tests meten. De pijn is even werkelijk als die van een gebroken been; alleen de plek waar hij ontstaat, is een andere.

De erkenning is inmiddels formeel geregeld. De Wereldgezondheidsorganisatie plaatst fibromyalgie sinds 2022 in de internationale ziekteclassificatie, als een vorm van chronische pijn die op zichzelf staat.¹ De Nederlandse Gezondheidsraad adviseerde in 2024 om fibromyalgie te erkennen als een echt gezondheidsprobleem.² Wie de aandoening onzin noemt, spreekt daarmee de belangrijkste medische en wetenschappelijke instanties tegen.

Waarom mensen denken dat het onzin is

Het idee dat fibromyalgie onzin is, komt vaak voort uit een paar begrijpelijke denkfouten. Wie ze doorziet, snapt beter waar het misverstand vandaan komt en reageert er rustiger op.

De grootste denkfout is dat pijn altijd op schade wijst. In die redenering hoort bij pijn een zichtbare oorzaak en als beeldvorming en bloed schoon terugkomen, lijkt de gevolgtrekking te volgen dat er dus “niets” is. Bij fibromyalgie loopt die aanname spaak, om een reden die met de werking van het pijnsysteem te maken heeft.

Daar komt bij dat fibromyalgie onzichtbaar is. Je oogt vaak gezond en de klachten wisselen sterk: de ene dag loop je een flink eind, de andere dag houdt de pijn je op de bank. Voor buitenstaanders oogt dat tegenstrijdig en wat mensen moeilijk kunnen plaatsen, vertrouwen ze minder snel. “Maar gisteren kon je nog wel” is een zin die bijna iedereen met fibromyalgie kent.

Ook de uitdrukking “tussen de oren” zorgt voor verwarring. Omdat de pijn in het zenuwstelsel ontstaat en gevoelig is voor stress, springen mensen naar de gevolgtrekking dat het dan wel psychisch en dus verzonnen, zal zijn. Die denksprong berust op een verkeerd beeld van hoe pijn werkt.

En dan is er de lange weg naar de diagnose. Internationaal duurt het gemiddeld zo’n 2,3 jaar en meerdere artsen voordat iemand de diagnose krijgt.³ Al die tijd hoort iemand vooral dat er “niets gevonden is”. Dat knaagt aan het vertrouwen van de omgeving en soms aan het eigen vertrouwen in wat je voelt. Na zo’n reis gaan mensen zich soms afvragen of ze overdrijven en dat je het zelf gaat geloven, is misschien wel het zwaarste gevolg.

Wat er echt in je zenuwstelsel gebeurt

Onderzoekers hebben de afgelopen decennia juist veel gevonden. In het zenuwstelsel van mensen met fibromyalgie gebeurt iets meetbaars en het draait om centrale sensitisatie: je centrale zenuwstelsel, dus je hersenen en je ruggenmerg, versterkt pijnsignalen structureel.⁴ Drie dingen lopen daarbij tegelijk uit de pas.

Om te beginnen ligt je pijndrempel lager, zodat prikkels die bij een ander onopgemerkt blijven, bij jou al zeer doen; zelfs een lichte aanraking kan pijnlijk zijn. Daarnaast stapelen prikkels die snel achter elkaar komen zich op tot iets veel heftigers en die optelsom blijft langer hangen dan gewoon is. En je eigen pijndemping, het systeem waarmee je lichaam pijn afremt, werkt zwakker. Samen houden die drie je pijnsysteem bijna voortdurend in de hoogste stand.

Dat is zichtbaar gemaakt met hersenscans. In een bekend onderzoek kregen mensen met en zonder fibromyalgie exact dezelfde druk op hun lichaam. Voor eenzelfde mate van pijn had een gezonde deelnemer duidelijk meer druk nodig dan iemand met fibromyalgie.⁵ Bij dezelfde prikkel lichtten de pijnverwerkende hersengebieden bij fibromyalgie feller op. Zulke activatie stuur je onmogelijk bewust aan; het zenuwstelsel verwerkt de prikkel werkelijk anders. Een overzicht van 23 onderzoeken bevestigde het patroon: bij fibromyalgie tellen pijnprikkels sterker op en werkt de lichaamseigen pijnrem zwakker.⁶

Een beeld maakt het concreet. Denk aan een auto-alarm dat zo gevoelig staat afgesteld dat het al afgaat als er een kat over de motorkap loopt. Het alarm loeit echt, de auto is volkomen heel en er wordt niets gestolen; alleen de drempel staat te laag. Zo werkt het pijnsysteem bij fibromyalgie: het geeft een werkelijk signaal af, alleen slaat het aan bij prikkels die zo’n heftige reactie eigenlijk niet verdienen.

Figuur 1. Wat onderzoek meet bij fibromyalgie: het zenuwstelsel verwerkt pijn aantoonbaar anders.

Wil je precies begrijpen hoe dat versterken verloopt, dan gaat centrale sensitisatie daar dieper op in. Het is het mechanisme onder vrijwel alle klachten van fibromyalgie.

Waarom bloedonderzoek en scans niets laten zien

Voor veel mensen is dit het meest verwarrende punt en tegelijk de sleutel. Je hebt werkelijke pijn, terwijl het onderzoek schoon terugkomt. Dat wordt begrijpelijk zodra je weet wat de tests meten. Standaard bloedonderzoek en scans zijn gemaakt om schade en ontsteking op te sporen: een gebroken bot, een ontstoken gewricht, een afwijkende schildklier. Bij fibromyalgie zit het probleem in de verwerking van pijnsignalen door het zenuwstelsel en die afstelling zie je op een foto of in een buisje bloed nu eenmaal niet terug.

Pijnonderzoekers noemen dit nociplastische pijn: pijn die ontstaat doordat het pijnsysteem zelf anders is gaan werken, terwijl weefsel en zenuwen intact zijn. Fibromyalgie geldt als het bekendste voorbeeld ervan.¹ Dat een test “niets vindt”, hoort dus bij de aard van de aandoening. Meer over dat mechanisme staat in nociplastische pijn.

Toch heeft dat bloedonderzoek wel degelijk een doel. Een arts vraagt het aan om andere aandoeningen met vergelijkbare klachten uit te sluiten, zoals een traag werkende schildklier of een ontstekingsreuma. Het is een gerichte controle, een nuttige stap om zeker te weten dat er iets anders speelt of juist niet. Een heldere uitleg over de diagnose staat ook bij Thuisarts.nl.

Lichamelijk en gemaakt door je zenuwstelsel

De vraag of fibromyalgie psychisch of lichamelijk is, komt vaak hard aan, met een bange ondertoon: als het psychisch is, zit het dan tussen de oren? Het eerlijke antwoord is dat de vraag zelf op een verkeerd beeld berust. Fibromyalgie is lichamelijk en tegelijk maakt je zenuwstelsel de pijn, precies zoals dat bij alle pijn gebeurt.⁹

Om dat te vatten, helpt het te weten hoe pijn werkt. Pijn voelt alsof hij rechtstreeks uit de zere plek omhoogkomt, maar zo verloopt het niet. Je lichaam stuurt signalen naar je brein en je brein weegt: hoe bedreigend is dit en hoe hard moet het alarm klinken? Pas uit die afweging ontstaat het gevoel pijn. Pijn is dus een beschermend alarm dat je zenuwstelsel maakt en dat zenuwstelsel zit in je lichaam. Waar de pijn ontstaat, zegt daarmee weinig over of hij werkelijk is; werkelijk is hij altijd. Dezelfde omslag lees je in pijn zit in het brein. Ook Thuisarts beschrijft hoe pijn kan aanhouden terwijl de oorspronkelijke waarschuwing allang is uitgewerkt.

Figuur 2. De vraag “psychisch of lichamelijk” gaat uit van twee aparte hokjes. In werkelijkheid werken lichaam en geest samen in één zenuwstelsel en dat zenuwstelsel maakt echte pijn.

Spelen psychische factoren dan mee? Ja en dat hoort bij hoe pijn bij iedereen werkt. Onderzoek laat zien dat stress, langdurige spanning en soms ingrijpende ervaringen vroeg in het leven samenhangen met fibromyalgie en met de ernst ervan.¹⁰ Ook somberheid en angst komen er vaker bij voor.¹¹ Deze factoren werken als aanjagers van een lichamelijk pijnsysteem; ze zeggen weinig over de ene oorzaak en niets over schuld. Het is een kwestie van hoe het systeem is gaan werken, meer dan van willen of van zwakte.

Hoe werkt dat aanjagen? Je zenuwstelsel heeft een gas-kant voor actie en een rem-kant voor rust. Bij stress schiet je lichaam in de gas-stand. Blijft dat alarm lang aan, dan komt het systeem moeilijker tot rust en een zenuwstelsel dat toch al overgevoelig staat, versterkt pijn dan des te makkelijker. Stress is hier dus een lichamelijke aanjager van een pijnsysteem en dat verklaart ook waarom “gewoon positiever denken” zo weinig oplevert: het gaat om een systeem dat je rustiger kunt leren maken, meer dan om een instelling die je moet bijstellen.

Dat spanning meespeelt, geldt trouwens breder. Stress verergert ook maagklachten, eczeem of een hoge bloeddruk, terwijl iedereen die aandoeningen gewoon lichamelijk noemt. Bij fibromyalgie werkt het net zo: de pijn blijft lichamelijk en je leven en spanning kleuren mee hoe hard het alarm afgaat.

Zit fibromyalgie dan tussen de oren? In de betekenis van “aangemaakt in je zenuwstelsel” klopt dat, want daar ontstaat pijn bij iedereen. In de betekenis van “verzonnen” berust het op hetzelfde misverstand waar deze tekst over gaat. Dat onderscheid is de kern: waar pijn ontstaat, bepaalt niet of hij echt is.

Hoe erkend fibromyalgie is

Fibromyalgie geldt bij de belangrijkste medische en wetenschappelijke instanties als een echte aandoening en dat is goed om te weten, want het haalt de bewijslast bij jou weg. De Wereldgezondheidsorganisatie nam fibromyalgie op in de internationale ziekteclassificatie, de lijst waarmee artsen wereldwijd ziekten benoemen en wel als een zelfstandige vorm van chronische pijn. Die classificatie geldt sinds 2022.¹ In Europa stelden reumatologen al in 2017 formele behandelaanbevelingen op, met beweging als belangrijkste bouwsteen.⁷ Voor een aandoening die zogenaamd niet bestaat, is dat een opvallende hoeveelheid aandacht van gezaghebbende instanties.

Toch lopen veel mensen rond met het gevoel dat hun ziekte amper meetelt. Dat komt doordat er twee soorten erkenning bestaan die los van elkaar bewegen. De eerste is formeel en medisch: staat fibromyalgie in de boeken als echte diagnose? Daar is het antwoord helder ja. De tweede is je erkend voelen in je eigen omgeving: geloven je partner, je familie, je werk en soms je arts dat je pijn telt? Dat wisselt sterk. Je kunt een erkende diagnose op papier hebben en je tegelijk dagelijks moeten verweren tegen “maar je ziet er goed uit”. De geneeskunde is hierin verder dan de keukentafel.

In Nederland is er een stevig anker. De Gezondheidsraad, het onafhankelijke adviesorgaan van de overheid, bracht in 2024 een advies uit, mede naar aanleiding van het burgerinitiatief “Erken Fibromyalgie”. De kern: fibromyalgie verdient erkenning als echt gezondheidsprobleem, de diagnose hoort door een arts gesteld te worden op het klachtenpatroon en bij de beoordeling van bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid hoort de blik op het functioneren te liggen.² Dat een meetbare oorzaak ontbreekt, mag dus geen reden zijn om de klacht weg te wuiven. Ook ReumaNederland rekent fibromyalgie tot de aandoeningen met een verstoorde pijnverwerking.

Wat ongeloof met je doet

Ongeloof doet werkelijk iets met een mens en dat gaat verder dan overgevoeligheid. Onderzoek laat zien dat ervaren ongeloof samenhangt met een lagere kwaliteit van leven en met meer pijn.⁸ Het raakt dus aan de klachten zelf.

Een Nederlandse onderzoekslijn maakt dat scherp. Mensen met fibromyalgie ervaren meer “invalidatie” dan bijvoorbeeld mensen met reuma: het gevoel dat je ziekte wordt genegeerd of weggewuifd.¹² De schadelijkste vorm lijkt het actieve wegzetten, met “het zit tussen je oren” of “je moet gewoon wat meer doen”; juist dat afdoen weegt het zwaarst.¹³

Waarom hakt dat er zo in? Je voelt dagelijks iets heftigs en tegelijk krijg je van je omgeving, soms van de mensen die je het hardst nodig hebt, te horen dat het wel meevalt. Dat zet je klem. Je gaat je klacht verbergen om niet als aansteller over te komen, je trekt je terug en de eenzaamheid die daaruit groeit voedt de spanning en daarmee de pijn. Voor veel mensen weegt de zoektocht naar erkenning na verloop van tijd bijna even zwaar als de pijn; ze zijn moe van de klachten én van het steeds opnieuw moeten aantonen dat ze ziek zijn.

Figuur 3. Hoe ongeloof de klachten kan voeden en waarom erkenning de cirkel doorbreekt.

Weten dat je pijn werkelijk en verklaarbaar is, is voor veel mensen het eerste keerpunt. Het haalt de twijfel over jezelf weg en geeft steviger grond onder gesprekken met anderen. Precies hier begint een traject bij Praktijk Vincerò vaak: er is ruimte om je verhaal te doen en serieus genomen te worden en je leert begrijpen wat er in je lichaam gebeurt, altijd naast de zorg van je huisarts en reumatoloog. Wil je verkennen of dat bij je past? Je leest er meer over via een vrijblijvende kennismaking bij Praktijk Vincerò.

Hoe je het uitlegt aan je omgeving, je werk of een twijfelende arts

Je hoeft niemand te overtuigen om gelijk te hebben, want de erkenning ligt er al. Toch helpt een paar heldere zinnen achter de hand, zodat een gesprek rustig blijft in plaats van in verdediging te schieten.

Het alarm-beeld werkt vaak goed: “Mijn pijnsysteem staat te gevoelig afgesteld, als een alarm dat te snel afgaat. Het gaat werkelijk af, ook zonder inbreker. Mijn pijn is dus echt, terwijl er in mijn lijf niets kapot hoeft te zijn.” Kort, kloppend en het haalt de lading van het woord “psychisch” eruit.

Leun daarnaast op de erkenning: “De Wereldgezondheidsorganisatie en de Gezondheidsraad erkennen fibromyalgie als echte aandoening. Dat onderzoek geen schade vindt, hoort er juist bij.” Zo verschuift het gesprek van “bewijs het maar” naar “dit is allang vastgesteld”. En tegen wie zegt “maar gisteren kon je nog wel”: een goede dag zegt weinig over de rest. De lepeltheorie maakt dat invoelbaar, je energie als een beperkt aantal lepels per dag, want na een goede dag zijn de lepels op en komt de rekening later.

Verder mag je je energie sparen. Wie het blijft afdoen als onzin, zegt daarmee meer over zijn beeld van pijn dan over jou. Richt je op de mensen die openstaan en op een aanpak die je verder brengt. Goedkeuring van anderen verandert niets aan wat er in je lichaam gebeurt.

Wat je zelf kunt doen

Erkennen dat de pijn werkelijk is, is een begin. Juist omdat de pijn in het zenuwstelsel ontstaat, valt er iets aan te doen: je werkt met het systeem dat te scherp staat afgesteld.

Het sterkst onderbouwd is rustig opgebouwd bewegen. De Europese richtlijn geeft daar als enige aanpak een sterke aanbeveling aan.⁷ Het gaat om voorzichtig en geleidelijk je lijf weer laten wennen aan beweging, in een tempo dat je volhoudt. Ook begrijpen hoe je pijnsysteem werkt, helpt: wie doorheeft dat de pijn een te gevoelig alarm is en op zichzelf staat los van schade, ervaart hem vaak als minder bedreigend en dat kan de pijn al iets verzachten.¹⁴

Daarnaast kun je je zenuwstelsel leren kalmeren met cognitieve gedragstherapie, ACT, mindfulness of hypnotherapie. De winst zit in anders omgaan met spanning, gedachten en aandacht, zodat het alarm minder snel op scherp springt. Het bewijs hiervoor is bescheiden en echt tegelijk: veel mensen ervaren minder spanning, meer grip en soms minder pijn en de aanpak is veilig om te proberen.¹⁵ Dat eerlijke kader lucht op wie al vaak is teleurgesteld; je hoeft geen wonder te verwachten om baat te hebben bij meer rust, ritme en een andere omgang met pijn.

Deze begeleiding vult de zorg van je huisarts, reumatoloog of pijnpoli aan en komt daar nooit voor in de plaats. Lichamelijke oorzaken horen eerst uitgesloten te zijn en bij twijfel of nieuwe klachten ga je naar je huisarts.

Begeleiding bij Praktijk Vincerò

Bij Praktijk Vincerò werk ik met mensen met fibromyalgie en langdurige pijn die zich vaak weggewuifd voelen. We beginnen bij wat meestal misging: erkenning. Er is ruimte om je verhaal te doen en samen brengen we in kaart wat er in je lichaam gebeurt, zodat je weer grip krijgt op het verhaal. Van daaruit leer je werken met je pijnsysteem in plaats van ertegen, met hypnotherapie, cognitieve gedragstherapie, ACT en mindfulness, afgestemd op wat bij jou past.

Dit gaat altijd samen op met de zorg van je huisarts en reumatoloog. Ik beloof je geen genezing; dat zou oneerlijk zijn. Wel kan ik met je werken aan minder lijden, meer rust en meer ruimte in je leven en bij een deel van de mensen nemen de klachten zo ver af dat ze het dagelijks leven minder beheersen. Wil je verkennen of dit bij je past? Plan gerust een vrijblijvende kennismaking, dan kijken we samen wat een eerste stap voor jou kan zijn.

Therapie vervangt geen medische zorg. Bij twijfel of alarmklachten ga je naar je huisarts.

Veelgestelde vragen

Als een scan niets laat zien, hoe kan de pijn dan echt zijn?

Omdat pijn in je zenuwstelsel ontstaat en een scan schade en ontsteking toont, geen pijnverwerking. Bij fibromyalgie versterkt je zenuwstelsel de signalen terwijl weefsel en zenuwen intact zijn, dus je voelt werkelijke pijn terwijl de scan schoon blijft. Dat onderzoek dient bovendien om andere aandoeningen uit te sluiten.

Is fibromyalgie psychisch of lichamelijk?

Allebei tegelijk. De pijn is lichamelijk en wordt door je zenuwstelsel gemaakt, zoals alle pijn. Dat stress en stemming meespelen, hoort bij hoe pijn bij iedereen werkt en maakt het een lichamelijke aandoening met een psychische component, wat iets anders is dan een “geestelijke” ziekte. Je hersenen zijn immers een lichamelijk orgaan.

Is fibromyalgie een erkende ziekte?

Ja. De Wereldgezondheidsorganisatie nam fibromyalgie in 2022 op in de internationale ziekteclassificatie als zelfstandige vorm van chronische pijn en de Nederlandse Gezondheidsraad adviseerde in 2024 om het als echt gezondheidsprobleem te erkennen. Formeel is de erkenning er dus, ook al voelt het in het dagelijks leven soms anders, omdat je omgeving de pijn niet kan zien.

Als stress meespeelt, is het dan mijn eigen schuld?

Nee. Dat stress aan je pijnsysteem trekt, maakt het een aanjager, terwijl de oorzaak breder ligt. Je hebt de aandoening zelf niet in het leven geroepen en met positiever denken was ze ook niet te voorkomen. Stress speelt mee bij veel lichamelijke aandoeningen, van maagklachten tot bloeddruk en toch spreekt niemand daar van schuld.

Hoe leg ik het uit aan iemand die fibromyalgie onzin vindt?

Leg uit dat je pijnsysteem als een te gevoelig alarm werkt en verwijs naar de erkenning door de Wereldgezondheidsorganisatie en de Gezondheidsraad. Steek je energie vooral in mensen die openstaan; jouw pijn hangt niet af van hun goedkeuring.

Bronnen

1. Treede RD, et al. Chronic pain as a symptom or a disease: the IASP classification of chronic pain for the International Classification of Diseases (ICD-11). Pain, 2019. Kosek E, et al. Do we need a third mechanistic descriptor for chronic pain states? Pain, 2016 (nociplastische pijn). Fitzcharles MA, et al. Nociplastic pain. The Lancet, 2021 (fibromyalgie als prototype).
2. Gezondheidsraad. Advies Fibromyalgie (publicatienr. 2024/05). Den Haag, 2024.
3. Choy E, et al. A patient survey of the impact of fibromyalgia and the journey to diagnosis. BMC Health Services Research, 2010.
4. Clauw DJ. Fibromyalgia: a clinical review. JAMA, 2014.
5. Gracely RH, et al. Functional magnetic resonance imaging evidence of augmented pain processing in fibromyalgia. Arthritis & Rheumatism, 2002.
6. O’Brien AT, et al. Defective endogenous pain modulation in fibromyalgia: a meta-analysis of temporal summation and conditioned pain modulation paradigms. The Journal of Pain, 2018.
7. Macfarlane GJ, et al. EULAR revised recommendations for the management of fibromyalgia. Annals of the Rheumatic Diseases, 2017.
8. Lobo CP, et al. Impact of invalidation and trust in physicians on health outcomes in fibromyalgia patients. The Primary Care Companion for CNS Disorders, 2014.
9. Woolf CJ. Central sensitization: implications for the diagnosis and treatment of pain. Pain, 2011.
10. Häuser W, et al. Emotional, physical, and sexual abuse in fibromyalgia syndrome: a systematic review with meta-analysis. Arthritis Care & Research, 2011. Yavne Y, et al. A systematic review of precipitating physical and psychological traumatic events in the development of fibromyalgia. Seminars in Arthritis and Rheumatism, 2018.
11. Kleykamp BA, et al. The prevalence of psychiatric and chronic pain comorbidities in fibromyalgia. Seminars in Arthritis and Rheumatism, 2021. Jafari M, et al. The global prevalence of depression and anxiety among fibromyalgia patients: a systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 2025.
12. Kool MB, et al. Understanding the lack of understanding: invalidation from the perspective of the patient with fibromyalgia. Arthritis & Rheumatism, 2009. Kool MB, et al. Lack of understanding in fibromyalgia and rheumatoid arthritis: the Illness Invalidation Inventory (3*I). Annals of the Rheumatic Diseases, 2010.
13. Willemse H, Vriezekolk JE, Geenen R. Discounting seems the most toxic dimension of invalidation in fibromyalgia: a cross-sectional analysis. Rheumatology International, 2025.
14. Van Oosterwijck J, et al. Pain physiology education improves health status and endogenous pain inhibition in fibromyalgia: a double-blind randomized controlled trial. Clinical Journal of Pain, 2013.
15. Mascarenhas RO, et al. Association of therapies with reduced pain and improved quality of life in patients with fibromyalgia: a systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 2021.

Gepubliceerd op 25 juni 2026. Laatst bijgewerkt op 12 juli 2026.

Deze tekst is met zorg samengesteld en geeft algemene informatie, geen persoonlijk medisch advies; hij kan onvolledig of verouderd zijn. Raadpleeg bij klachten of twijfel je huisarts of een bevoegde behandelaar. Praktijk Vincerò aanvaardt geen aansprakelijkheid voor keuzes op basis van deze tekst.